Kennisbank – Ontwikkelbedrijven.nl
Verdieping: participatiewet naar praktijk
Participatiewet uitgelegd
De Participatiewet is de wet die gemeenten verantwoordelijk maakt voor ondersteuning van mensen die hulp nodig hebben bij werk, inkomen en participatie. De wet is in 2015 ingevoerd en verving onder meer delen van eerdere regelingen rond bijstand, Wajong en sociale werkvoorziening.
Voor ontwikkelbedrijven is de Participatiewet belangrijk, omdat deze wet de basis vormt voor veel taken rond werk, begeleiding, beschut werk, loonkostensubsidie, re-integratie en ondersteuning richting regulier werk.
Sinds de invoering van de Participatiewet is het landschap van sociale werkplaatsen en ontwikkelbedrijven sterk veranderd. De Wet sociale werkvoorziening is gesloten voor nieuwe instroom. Gemeenten kregen meer verantwoordelijkheid. En ontwikkelbedrijven kregen in veel regio’s een bredere rol binnen de sociale infrastructuur.
Wat is de Participatiewet?
De Participatiewet is bedoeld om mensen te ondersteunen die niet zelfstandig in hun inkomen kunnen voorzien of hulp nodig hebben om aan het werk te komen.
De wet gaat uit van het principe dat iedereen naar vermogen meedoet. Werk staat daarbij centraal. Wie kan werken, wordt geacht te werken of stappen richting werk te zetten. Wie daarbij ondersteuning nodig heeft, kan via de gemeente hulp krijgen.
De Participatiewet gaat onder meer over:
- bijstand;
- re-integratie;
- ondersteuning bij arbeidsinschakeling;
- loonkostensubsidie;
- beschut werk;
- begeleiding op de werkplek;
- voorzieningen voor mensen met een arbeidsbeperking;
- gemeentelijke regels en verordeningen;
- ondersteuning richting regulier werk.
De wet is daarmee niet alleen een inkomenswet, maar ook een participatie- en arbeidsmarktinstrument.
Waarom werd de Participatiewet ingevoerd?
De Participatiewet werd ingevoerd om meer mensen mee te laten doen op de arbeidsmarkt. De gedachte was dat mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers aan het werk zouden moeten kunnen, met ondersteuning waar nodig.
Voor 2015 bestonden er verschillende regelingen naast elkaar. Denk aan de Wet werk en bijstand, de Wajong en de Wet sociale werkvoorziening. Met de Participatiewet wilde de overheid meer samenhang brengen in de ondersteuning van mensen met arbeidsvermogen.
De kern van de gedachte was:
Regulier werk waar dat kan, ondersteuning waar dat nodig is, en beschut werk waar regulier werk niet haalbaar is.
In de praktijk bleek de uitvoering ingewikkelder dan op papier. Niet iedereen kan eenvoudig doorstromen naar een reguliere werkgever. Sommige mensen hebben intensieve begeleiding, aangepaste werkplekken of langdurige ondersteuning nodig. Daardoor zijn ontwikkelbedrijven belangrijk gebleven binnen de uitvoering.
Wat veranderde er in 2015?
Met de invoering van de Participatiewet veranderde het stelsel op meerdere punten.
De Wsw werd gesloten voor nieuwe instroom
Nieuwe instroom in de Wet sociale werkvoorziening is sinds 2015 niet meer mogelijk. Mensen die vóór 2015 al een Wsw-indicatie hadden, behouden hun rechten. Maar nieuwe kandidaten vallen sindsdien onder de Participatiewet.
Gemeenten kregen meer verantwoordelijkheid
Gemeenten werden verantwoordelijk voor een grotere doelgroep. Zij moeten inwoners ondersteunen bij werk, inkomen, participatie en re-integratie.
Beschut werk werd ingevoerd
Voor mensen die alleen onder aangepaste omstandigheden kunnen werken, werd de voorziening beschut werk ingevoerd.
Loonkostensubsidie werd belangrijker
Voor mensen die wel kunnen werken, maar niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen, werd loonkostensubsidie een belangrijk instrument.
De rol van ontwikkelbedrijven veranderde
Veel voormalige sociale werkplaatsen ontwikkelden zich tot sociaal ontwikkelbedrijf, werkbedrijf of werkontwikkelbedrijf. Hun opdracht werd breder dan alleen Wsw uitvoeren.
Voor wie is de Participatiewet bedoeld?
De Participatiewet is bedoeld voor mensen die ondersteuning nodig hebben bij inkomen, werk of participatie.
Dat kan gaan om mensen die:
- een bijstandsuitkering aanvragen;
- ondersteuning nodig hebben om werk te vinden;
- niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen;
- een arbeidsbeperking hebben;
- behoefte hebben aan begeleiding op de werkplek;
- in aanmerking komen voor beschut werk;
- via loonkostensubsidie kunnen werken;
- tijdelijk of langdurig afstand hebben tot de arbeidsmarkt.
De doelgroep is breed. Niet iedereen binnen de Participatiewet heeft dezelfde ondersteuning nodig. De één kan met lichte begeleiding snel aan het werk. De ander heeft langdurige ondersteuning, beschut werk of intensieve begeleiding nodig.
De rol van gemeenten
Gemeenten hebben binnen de Participatiewet een centrale rol. Zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de wet en bepalen hoe zij ondersteuning lokaal organiseren.
Gemeenten kunnen onder meer:
- bijstand verstrekken;
- inwoners begeleiden naar werk;
- re-integratietrajecten aanbieden;
- loonkostensubsidie inzetten;
- beschut werk organiseren;
- jobcoaching of begeleiding regelen;
- voorzieningen op de werkplek aanbieden;
- samenwerken met ontwikkelbedrijven;
- werkgevers ondersteunen;
- lokale verordeningen vaststellen.
De gemeenteraad stelt regels vast in verordeningen. Het college van burgemeester en wethouders voert de wet uit. Daardoor kunnen keuzes per gemeente verschillen.
Dat verklaart waarom de sociale infrastructuur in Nederland niet overal hetzelfde is ingericht.
Participatiewet en ontwikkelbedrijven
Ontwikkelbedrijven spelen in veel gemeenten een belangrijke rol bij de uitvoering van de Participatiewet.
Zij kunnen betrokken zijn bij:
- beschut werk;
- Wsw-dienstverbanden van vóór 2015;
- re-integratie;
- loonkostensubsidie;
- begeleiding naar regulier werk;
- detachering;
- werkgeversdienstverlening;
- ontwikkeling van werknemersvaardigheden;
- SROI;
- opstap- en vangnetbanen;
- soms ook bredere taken rond participatie, inkomen of inburgering.
Niet ieder ontwikkelbedrijf heeft dezelfde opdracht. Sommige organisaties voeren vooral Wsw en beschut werk uit. Andere ontwikkelbedrijven zijn breder ingericht en voeren ook re-integratie, werkgeversdienstverlening of zelfs inkomensondersteuning uit.
Daarom verschilt de rol van ontwikkelbedrijven per gemeente en regio.
Van sociale werkplaats naar ontwikkelbedrijf
Voor 2015 hadden veel gemeenten een sociale werkplaats. Mensen met een Wsw-indicatie konden daar werken onder aangepaste omstandigheden.
Met de Participatiewet veranderde dat. De Wsw werd gesloten voor nieuwe instroom en gemeenten moesten nieuwe doelgroepen op een andere manier ondersteunen.
Veel sociale werkplaatsen zijn sindsdien veranderd in:
- sociaal ontwikkelbedrijf;
- werkontwikkelbedrijf;
- werkbedrijf;
- leerwerkbedrijf;
- participatiebedrijf;
- sociaal werkbedrijf.
De naam verschilt per regio, maar de kern is vergelijkbaar: mensen ondersteunen met passend werk, begeleiding en ontwikkeling.
Een ontwikkelbedrijf is dus niet alleen een nieuwe naam voor de sociale werkplaats. De opdracht is breder geworden. Het ontwikkelbedrijf is onderdeel geworden van de bredere sociale infrastructuur rond werk en participatie.
Beschut werk binnen de Participatiewet
Beschut werk is een voorziening binnen de Participatiewet voor mensen die alleen kunnen werken met structurele begeleiding, ondersteuning of aanpassing van de werkplek.
De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van beschut werk. UWV beoordeelt of iemand tot de doelgroep beschut werk behoort. Daarna moet de gemeente zorgen voor een passende werkplek.
Veel gemeenten werken hiervoor samen met een ontwikkelbedrijf. Dat komt doordat ontwikkelbedrijven ervaring hebben met aangepaste werkzaamheden, begeleiding op de werkvloer en passende werkplekken.
Beschut werk is één van de belangrijkste onderdelen van de Participatiewet voor mensen met een grote ondersteuningsbehoefte.
Loonkostensubsidie binnen de Participatiewet
Loonkostensubsidie is bedoeld voor mensen die wel kunnen werken, maar niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen.
De gemeente kan dan het verschil tussen de loonwaarde van de werknemer en het wettelijk minimumloon compenseren aan de werkgever.
Loonkostensubsidie maakt het mogelijk dat iemand toch betaald werk kan doen, terwijl de werkgever wordt gecompenseerd voor verminderde productiviteit.
Loonkostensubsidie wordt gebruikt bij reguliere werkgevers, maar ook binnen ontwikkelbedrijven en bij beschut werk.
Soms zijn taken rond loonkostensubsidie, begeleiding of uitvoering breder belegd bij een ontwikkelbedrijf, afhankelijk van hoe de gemeente de uitvoering heeft georganiseerd.
Loonwaarde
Loonwaarde geeft aan welk deel van het wettelijk minimumloon iemand zelfstandig kan verdienen.
Bijvoorbeeld: als iemand een loonwaarde heeft van 50%, betekent dit dat deze persoon volgens de loonwaardemeting ongeveer de helft van het wettelijk minimumloon zelfstandig kan verdienen.
De gemeente kan dan het verschil compenseren met loonkostensubsidie.
Loonwaarde is dus een belangrijk begrip binnen de Participatiewet. Het verbindt de mogelijkheden van de werknemer, de kosten voor de werkgever en de inzet van gemeentelijke ondersteuning.
Banenafspraak en doelgroepregister
De Participatiewet hangt ook samen met de banenafspraak. De banenafspraak is bedoeld om meer banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking.
Mensen die onder de banenafspraak vallen, staan meestal in het doelgroepregister. Werkgevers kunnen hen in dienst nemen, vaak met ondersteuning zoals loonkostensubsidie, jobcoaching of werkplekaanpassingen.
Ontwikkelbedrijven kunnen hierbij een brugfunctie vervullen. Zij begeleiden mensen, ontwikkelen werknemersvaardigheden, organiseren detachering en ondersteunen werkgevers bij plaatsing.
Begeleiding op de werkplek
Veel mensen binnen de Participatiewet hebben niet alleen een baan nodig, maar ook begeleiding om het werk vol te houden.
Begeleiding op de werkplek kan bestaan uit:
- jobcoaching;
- werkbegeleiding;
- hulp bij instructies;
- ondersteuning bij communicatie;
- begeleiding bij werkritme;
- contact met de werkgever;
- aanpassing van taken;
- begeleiding bij terugval;
- ondersteuning bij ontwikkeling.
Zonder begeleiding kan een werkplek mislukken, ook als loonkostensubsidie beschikbaar is. Daarom is begeleiding een belangrijk onderdeel van de sociale infrastructuur.
Participatiewet en sociale infrastructuur
De Participatiewet kan niet los worden gezien van sociale infrastructuur.
Sociale infrastructuur is het geheel van organisaties, voorzieningen, werkplekken, afspraken en ondersteuning dat nodig is om mensen te helpen richting werk en participatie.
Binnen deze infrastructuur spelen onder meer een rol:
- gemeenten;
- ontwikkelbedrijven;
- werkgevers;
- UWV;
- onderwijs;
- zorg- en welzijnspartijen;
- re-integratiepartners;
- jobcoaches;
- regionale werkcentra;
- sociale ondernemingen.
De Participatiewet bepaalt de juridische opdracht. De sociale infrastructuur bepaalt of die opdracht in de praktijk werkt.
Waarom verschilt de uitvoering per gemeente?
De uitvoering van de Participatiewet verschilt per gemeente omdat gemeenten beleidsvrijheid hebben.
Gemeenten bepalen zelf hoe zij ondersteuning organiseren, welke partners zij inzetten en welke rol het ontwikkelbedrijf krijgt.
Daardoor zijn verschillende vormen ontstaan:
- gemeenten met een klassiek ontwikkelbedrijf;
- gemeenten met een bedrijf voor beschut werk;
- gemeenten met een partieel ontwikkelbedrijf;
- gemeenten met een integraal ontwikkelbedrijf;
- gemeenten met een gecombineerd bedrijf voor werk en inkomen;
- gemeenten die taken anders organiseren via sociale dienst, werkgeversservicepunt of regionale samenwerking.
Deze lokale vrijheid maakt maatwerk mogelijk, maar zorgt ook voor verschillen in vindbaarheid, toegang en uitvoering.
Knelpunten in de praktijk
De Participatiewet heeft veel mogelijk gemaakt, maar in de praktijk zijn ook knelpunten ontstaan.
Belangrijke knelpunten zijn:
- niet iedereen vindt de weg naar ondersteuning;
- de sociale infrastructuur verschilt per regio;
- de rol van ontwikkelbedrijven is niet overal duidelijk;
- er zijn mensen die niet in beschut werk vallen, maar ook nog niet regulier kunnen werken;
- financiering is complex;
- beschut werk vraagt meer begeleiding en middelen dan vaak gedacht;
- werkgevers hebben behoefte aan ondersteuning;
- doorstroom naar regulier werk is niet altijd haalbaar;
- sommige mensen raken uit beeld.
Deze knelpunten verklaren waarom er de laatste jaren veel aandacht is voor versterking van de sociale infrastructuur en toekomstbestendige ontwikkelbedrijven.
Participatiewet in balans
De Participatiewet wordt op onderdelen aangepast via Participatiewet in balans. Deze herziening is bedoeld om de wet menselijker, eenvoudiger en beter uitvoerbaar te maken.
De aanpassingen richten zich onder meer op meer ruimte voor maatwerk, bestaanszekerheid, vertrouwen en ondersteuning.
Voor ontwikkelbedrijven is vooral de bredere beweging belangrijk: de uitvoering moet beter aansluiten op de praktijk van mensen, gemeenten en professionals. De wet blijft gericht op participatie en werk, maar er komt meer aandacht voor de menselijke maat en uitvoerbaarheid.
Participatiewet in balans laat zien dat de wet sinds 2015 niet stilstaat, maar wordt bijgestuurd op basis van ervaringen uit de praktijk.
De toekomst van de Participatiewet
De toekomst van de Participatiewet hangt nauw samen met de toekomst van ontwikkelbedrijven en de sociale infrastructuur.
De centrale vragen zijn:
- Hoe zorgen we dat mensen niet uit beeld raken?
- Hoe blijft beschut werk beschikbaar?
- Hoe ondersteunen we mensen die nog niet regulier kunnen werken?
- Hoe maken we loonkostensubsidie eenvoudiger en beter uitvoerbaar?
- Hoe helpen we werkgevers om inclusief te werken?
- Hoe zorgen we dat ontwikkelbedrijven financieel en organisatorisch toekomstbestendig blijven?
- Hoe verbinden we werk, inkomen, zorg, onderwijs en participatie beter met elkaar?
De Participatiewet blijft de juridische basis. Maar de uitvoering vraagt om duidelijke keuzes, samenwerking en een sterke sociale infrastructuur.
De rol van Ontwikkelbedrijven.nl
Ontwikkelbedrijven.nl maakt ontwikkelbedrijven in Nederland beter vindbaar en toegankelijk.
De Participatiewet heeft geleid tot een landschap waarin gemeenten verschillende keuzes maken. Daardoor verschillen ontwikkelbedrijven in naam, takenpakket, organisatievorm en regionale dekking.
Voor werkgevers, opdrachtnemers, inwoners en verwijzers is het daardoor niet altijd eenvoudig om te zien welk ontwikkelbedrijf actief is in welke gemeente of welke organisatie kan helpen bij beschut werk, SROI, begeleiding of samenwerking.
Ontwikkelbedrijven.nl helpt door:
- ontwikkelbedrijven per provincie en gemeente overzichtelijk te maken;
- uitleg te geven over de Participatiewet, beschut werk en loonkostensubsidie;
- de verbinding te leggen tussen beleid en praktijk;
- informatie te bieden over sociale infrastructuur en ontwikkelbedrijven;
- werkgevers en opdrachtnemers te helpen bij het vinden van de juiste ingang;
- samenwerking en offerte-indicatie laagdrempeliger te maken.
Het platform vervangt geen gemeenten, ontwikkelbedrijven, UWV, Cedris, VNG, Divosa of andere sectorpartijen. Het biedt een aanvullende digitale toegangslaag om de bestaande sociale infrastructuur beter zichtbaar, begrijpelijk en bruikbaar te maken.
Conclusie
De Participatiewet is de basis voor ondersteuning bij werk, inkomen en participatie. De wet heeft sinds 2015 grote invloed gehad op sociale werkplaatsen, ontwikkelbedrijven en gemeenten.
Door de Participatiewet is de Wsw gesloten voor nieuwe instroom. Gemeenten kregen meer verantwoordelijkheid. Beschut werk en loonkostensubsidie werden belangrijke instrumenten. En ontwikkelbedrijven kregen in veel regio’s een bredere rol binnen de sociale infrastructuur.
De uitvoering verschilt per gemeente. Dat biedt ruimte voor maatwerk, maar zorgt ook voor verschillen in toegang, naamgeving en organisatie.
Daarom is begrijpelijke uitleg belangrijk. De Participatiewet bepaalt het kader, maar de praktijk wordt gevormd door gemeenten, ontwikkelbedrijven, werkgevers en andere partners.
Ontwikkelbedrijven.nl helpt om die praktijk inzichtelijker te maken.
Verder lezen
- Wat is een ontwikkelbedrijf?
- Van sociale werkplaats naar ontwikkelbedrijf
- Wat is sociale infrastructuur?
- Wat is beschut werk?
- Wat is loonkostensubsidie?
- Participatiewet in balans uitgelegd
- Dossier: Toekomst van ontwikkelbedrijven
- Ontwikkelbedrijven en SROI
- Ontwikkelbedrijven per provincie
- Ontwikkelbedrijven per gemeente
Zoekt u een ontwikkelbedrijf voor samenwerking, uitvoering of SROI-invulling?
Wilt u weten welk ontwikkelbedrijf actief is in uw gemeente, of zoekt u een praktische invulling voor SROI of samenwerking? Bekijk het overzicht per gemeente of vraag vrijblijvend een eerste offerte-indicatie aan.
Veel gestelde vragen
Wat is de Participatiewet?
De Participatiewet is de wet die gemeenten verantwoordelijk maakt voor ondersteuning bij werk, inkomen en participatie. De wet is bedoeld voor mensen die niet zelfstandig in hun inkomen kunnen voorzien of ondersteuning nodig hebben richting werk.
Wanneer is de Participatiewet ingevoerd?
De Participatiewet is ingevoerd in 2015.
Wat veranderde er door de Participatiewet?
De Wsw werd gesloten voor nieuwe instroom, gemeenten kregen meer verantwoordelijkheid en instrumenten zoals beschut werk en loonkostensubsidie werden belangrijker.
Wat heeft de Participatiewet met ontwikkelbedrijven te maken?
Veel ontwikkelbedrijven voeren taken uit die samenhangen met de Participatiewet, zoals beschut werk, re-integratie, loonkostensubsidie, begeleiding, detachering en ondersteuning richting regulier werk.
Is de sociale werkplaats verdwenen door de Participatiewet?
Nieuwe instroom in de Wsw is gestopt, maar veel voormalige sociale werkplaatsen bestaan nog als ontwikkelbedrijf, werkbedrijf of sociaal ontwikkelbedrijf.
Wat is beschut werk binnen de Participatiewet?
Beschut werk is een voorziening voor mensen die alleen kunnen werken met structurele begeleiding, ondersteuning of aanpassing van de werkplek.
Wat is loonkostensubsidie binnen de Participatiewet?
Loonkostensubsidie is een vergoeding aan werkgevers voor mensen die wel kunnen werken, maar niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen.
Wie voert de Participatiewet uit?
Gemeenten voeren de Participatiewet uit. Zij kunnen daarbij samenwerken met ontwikkelbedrijven, werkgevers, UWV, re-integratiepartners en andere organisaties.
Waarom verschilt de uitvoering per gemeente?
Gemeenten hebben beleidsvrijheid. Daardoor kunnen zij zelf bepalen hoe zij ondersteuning organiseren en welke rol ontwikkelbedrijven krijgen.
Wat is Participatiewet in balans?
Participatiewet in balans is een herziening van onderdelen van de Participatiewet. De bedoeling is om de wet menselijker, eenvoudiger en beter uitvoerbaar te maken.
Welke rol spelen werkgevers binnen de Participatiewet?
Werkgevers bieden werkplekken, begeleiding en ontwikkelkansen. Zij kunnen mensen met een ondersteuningsbehoefte in dienst nemen, vaak met ondersteuning zoals loonkostensubsidie of jobcoaching.
Hoe vind ik een ontwikkelbedrijf in mijn gemeente?
Via Ontwikkelbedrijven.nl kunt u zoeken per provincie, gemeente of organisatie. Zo ziet u welk ontwikkelbedrijf actief is in uw regio.
Disclaimer:
Ontwikkelbedrijven bepalen zelfstandig hun dienstverlening, tarieven en voorwaarden.
Ontwikkelbedrijven.nl biedt een landelijk overzicht en ondersteunende hulpmiddelen.