Kennisbank – Ontwikkelbedrijven.nl
Verdieping: wat een ontwikkelbedrijf is
Wat is een ontwikkelbedrijf?
Een ontwikkelbedrijf is een organisatie die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ondersteunt bij werk, begeleiding en ontwikkeling. Veel ontwikkelbedrijven komen voort uit de voormalige sociale werkplaatsen, maar hun rol is sinds de invoering van de Participatiewet breder geworden.
Ontwikkelbedrijven bieden passende werkplekken, begeleiding op de werkvloer, beschut werk, detachering, leerwerktrajecten en ondersteuning richting regulier werk. Zij vormen daarmee een belangrijke schakel tussen gemeenten, werkgevers en mensen die extra ondersteuning nodig hebben om mee te kunnen doen op de arbeidsmarkt.
In de praktijk worden verschillende namen gebruikt. Denk aan sociaal ontwikkelbedrijf, werkontwikkelbedrijf, werkbedrijf, leerwerkbedrijf, participatiebedrijf, sociaal werkbedrijf of nog steeds sociale werkplaats. Op Ontwikkelbedrijven.nl gebruiken wij ontwikkelbedrijf als overkoepelende en begrijpelijke term.
Wat doet een ontwikkelbedrijf?
Een ontwikkelbedrijf helpt mensen om passend werk te vinden, werkervaring op te doen, werknemersvaardigheden te ontwikkelen en — waar mogelijk — door te groeien naar regulier werk.
De werkzaamheden verschillen per regio en per organisatie. Veel ontwikkelbedrijven bieden bijvoorbeeld:
- productie- en inpakwerk;
- montage en assemblage;
- groenvoorziening;
- schoonmaak;
- catering en facilitaire diensten;
- logistieke werkzaamheden;
- detachering bij werkgevers;
- beschut werk;
- begeleiding en coaching op de werkvloer;
- ontwikkeltrajecten richting werk.
Sommige mensen werken op een interne locatie van het ontwikkelbedrijf. Anderen werken op locatie bij een opdrachtgever of worden individueel of in groepsverband gedetacheerd bij een reguliere werkgever.
Het doel is steeds hetzelfde: werk organiseren dat past bij de mogelijkheden, belastbaarheid en ontwikkelkansen van de persoon.
Voor wie is een ontwikkelbedrijf bedoeld?
Ontwikkelbedrijven zijn er voor mensen die niet vanzelf aan het werk komen op de reguliere arbeidsmarkt. Dat kan verschillende oorzaken hebben. Iemand kan bijvoorbeeld extra begeleiding nodig hebben, een arbeidsbeperking hebben, weinig werkervaring hebben of moeite hebben om zelfstandig een passende werkplek te vinden.
De doelgroep kan bestaan uit mensen met:
- een Wsw-dienstverband van vóór 2015;
- een indicatie beschut werk;
- een vermelding in het doelgroepregister Banenafspraak;
- loonkostensubsidie;
- een bijstandsuitkering en behoefte aan re-integratie;
- behoefte aan begeleiding, werkritme of ontwikkeling;
- een grotere afstand tot de arbeidsmarkt.
Daarnaast ondersteunen sommige ontwikkelbedrijven ook bredere doelgroepen, afhankelijk van de opdracht van gemeenten. Denk aan statushouders, jongeren uit het praktijkonderwijs of voortgezet speciaal onderwijs, vroegtijdig schoolverlaters, mensen met een WIA-achtergrond of inwoners die via inburgering, participatie of arbeidsmarktoriëntatie stappen richting werk zetten.
Niet iedereen heeft dezelfde ondersteuning nodig. Voor de één is een beschutte werkplek de meest passende oplossing. Voor een ander is het ontwikkelbedrijf juist een tijdelijke opstap naar werk bij een reguliere werkgever.
Van sociale werkplaats naar ontwikkelbedrijf
Voor 2015 kenden veel gemeenten een sociale werkplaats. Mensen met een Wsw-indicatie konden daar werken onder aangepaste omstandigheden. Deze sociale werkplaatsen vielen onder de Wet sociale werkvoorziening.
Met de invoering van de Participatiewet in 2015 is de toegang tot de Wsw afgesloten voor nieuwe instroom. Mensen die al een Wsw-indicatie hadden, behouden hun rechten. Nieuwe doelgroepen vallen sindsdien onder de Participatiewet.
Daardoor veranderde de rol van de voormalige sociale werkplaatsen. Zij zijn op veel plekken doorontwikkeld tot sociaal ontwikkelbedrijf, werkbedrijf of ontwikkelbedrijf.
De opdracht werd breder. Niet alleen het bieden van werk onder aangepaste omstandigheden bleef belangrijk, maar ook:
- ontwikkeling van werknemersvaardigheden;
- begeleiding naar regulier werk;
- samenwerking met werkgevers;
- uitvoering van beschut werk;
- inzet van loonkostensubsidie;
- detachering;
- re-integratie;
- het bieden van een vangnet wanneer regulier werk nog niet haalbaar is.
Een ontwikkelbedrijf is dus niet simpelweg een nieuwe naam voor de sociale werkplaats. Het is een organisatie die voortbouwt op die geschiedenis, maar binnen een veranderd wettelijk en maatschappelijk kader werkt.
Waarom bestaan er zoveel verschillende namen?
Sinds de invoering van de Participatiewet hebben gemeenten meer verantwoordelijkheid gekregen voor de inrichting van werk, participatie en ondersteuning. Gemeenten maken daarin eigen keuzes.
Daardoor zijn er in Nederland verschillende organisatievormen ontstaan. Sommige ontwikkelbedrijven richten zich vooral op de uitvoering van de Wsw. Andere bedrijven voeren beschut werk uit. Weer andere organisaties zijn breder ingericht en voeren ook re-integratie, werkgeversdienstverlening, inburgering, participatie of onderdelen van Werk en Inkomen uit.
Daarom bestaan er veel verschillende namen, zoals:
- sociaal ontwikkelbedrijf;
- werkontwikkelbedrijf;
- werkbedrijf;
- leerwerkbedrijf;
- arbeidsontwikkelbedrijf;
- participatiebedrijf;
- sociaal werkbedrijf;
- SW-bedrijf;
- sociale werkplaats.
Voor werkgevers, inwoners en verwijzers kan dat verwarrend zijn. De naam verschilt per regio, maar de kern is vaak vergelijkbaar: mensen ondersteunen met passend werk, begeleiding en ontwikkeling.
Ontwikkelbedrijven.nl gebruikt daarom de term ontwikkelbedrijf als overkoepelende term voor deze organisaties.
Vijf typen ontwikkelbedrijven
Niet ieder ontwikkelbedrijf heeft dezelfde opdracht. Op basis van onderzoek naar de sociale infrastructuur worden in de sector vijf hoofdtypen onderscheiden. Deze indeling helpt om beter te begrijpen waarom ontwikkelbedrijven per regio zo verschillend kunnen zijn.
1. Klassiek ontwikkelbedrijf
Een klassiek ontwikkelbedrijf voert hoofdzakelijk of alleen nog de Wsw uit. De organisatie richt zich vooral op mensen die vóór 2015 al een Wsw-indicatie hadden. Omdat er geen nieuwe instroom in de Wsw meer mogelijk is, neemt deze groep geleidelijk af.
2. Bedrijf voor beschut werk
Een bedrijf voor beschut werk voert naast de Wsw vooral beschut werk uit. Andere re-integratietaken zijn beperkt of niet aanwezig. De nadruk ligt op passende werkplekken voor mensen die veel begeleiding of aanpassing nodig hebben.
3. Partieel ontwikkelbedrijf
Een partieel ontwikkelbedrijf voert naast Wsw en beschut werk ook andere re-integratietaken uit. De aard en omvang van die taken verschillen per gemeente of regio. Dit type komt veel voor. Vaak voert het ontwikkelbedrijf een deel van de werk- en re-integratietaken uit, terwijl andere taken bij de gemeente of sociale dienst blijven.
4. Integraal ontwikkelbedrijf
Een integraal ontwikkelbedrijf voert alle werk- en re-integratietaken uit voor de deelnemende gemeente of gemeenten. Denk aan Wsw, beschut werk, loonkostensubsidie, begeleiding, detachering en ondersteuning richting regulier werk. De uitkeringsverstrekking is dan meestal nog ondergebracht in een aparte organisatie of gemeentelijke entiteit.
5. Gecombineerd bedrijf
Een gecombineerd bedrijf brengt werk, re-integratie en inkomen samen in één organisatie. Dit type voert niet alleen de werk- en ontwikkeltaken uit, maar verzorgt ook de inkomensondersteuning voor mensen met een bijstandsuitkering. Werk en inkomen zijn dan organisatorisch gecombineerd.
Deze vijf typen laten zien dat er niet één standaardmodel bestaat. De vorm van een ontwikkelbedrijf hangt af van lokale keuzes, gemeentelijke opdracht, regionale samenwerking, financiering en de visie op de sociale infrastructuur.
De rol van ontwikkelbedrijven binnen de sociale infrastructuur
Ontwikkelbedrijven zijn onderdeel van de sociale infrastructuur. Daarmee bedoelen we het geheel van organisaties, voorzieningen en afspraken dat nodig is om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te helpen richting werk, participatie en ontwikkeling.
Binnen die sociale infrastructuur vervullen ontwikkelbedrijven vaak meerdere functies.
1. Werkplek bieden
Ontwikkelbedrijven bieden werkplekken aan mensen die nog niet of niet volledig bij een reguliere werkgever aan de slag kunnen. Dat kan intern zijn, op locatie bij een opdrachtgever of via detachering.
2. Begeleiding organiseren
Veel medewerkers hebben begeleiding nodig om goed te kunnen werken. Denk aan werkbegeleiding, jobcoaching, ontwikkelcoaching of ondersteuning bij werknemersvaardigheden.
3. Ontwikkeling mogelijk maken
Een ontwikkelbedrijf helpt mensen om stappen te zetten. Dat kan klein beginnen: op tijd komen, werkritme opbouwen, samenwerken, omgaan met instructies of meer zelfstandigheid krijgen.
4. Werkgevers ondersteunen
Ontwikkelbedrijven helpen werkgevers die sociaal willen ondernemen, mensen willen detacheren of invulling zoeken voor SROI-verplichtingen.
5. Vangnet bieden
Voor sommige mensen is regulier werk tijdelijk of langdurig niet haalbaar. Het ontwikkelbedrijf kan dan een veilige en passende werkplek bieden.
6. Springplank naar regulier werk zijn
Voor mensen die zich kunnen ontwikkelen richting regulier werk kan het ontwikkelbedrijf een springplank zijn. Via begeleiding, werkervaring, scholing, detachering of een leerwerktraject kan iemand stap voor stap doorgroeien.
Ontwikkelbedrijf als vangnet, springplank en ontwikkelhuis
De rol van ontwikkelbedrijven wordt steeds vaker breder bekeken. Een ontwikkelbedrijf is niet alleen een plek waar mensen werken. Het kan ook functioneren als:
- vangnet voor mensen voor wie regulier werk nog niet of tijdelijk niet haalbaar is;
- springplank voor mensen die met begeleiding kunnen doorgroeien naar regulier werk;
- ontwikkelhuis waar mensen werknemersvaardigheden, vakvaardigheden, werkritme en zelfvertrouwen opbouwen;
- expertisecentrum voor gemeenten en werkgevers rond werk, begeleiding, loonwaarde, beschut werk en participatie.
Deze bredere rol past bij de beweging naar een toekomstbestendige sociale infrastructuur. Daarbij staat niet de regeling of het loket centraal, maar de vraag wat iemand nodig heeft om naar vermogen mee te doen.
Ontwikkelbedrijf en beschut werk
Beschut werk is bedoeld voor mensen die alleen kunnen werken in een aangepaste werkomgeving, met structurele begeleiding of aanpassingen. Veel ontwikkelbedrijven voeren beschut werk uit namens gemeenten.
Bij beschut werk gaat het niet alleen om een werkplek, maar ook om de begeleiding en omstandigheden die nodig zijn om iemand duurzaam te laten werken.
Een ontwikkelbedrijf kan bijvoorbeeld zorgen voor:
- aangepaste werkzaamheden;
- rustige of gestructureerde werkomgeving;
- begeleiding door werkleiders;
- passende productienormen;
- ondersteuning bij ontwikkeling;
- veilige terugvalmogelijkheden.
Beschut werk is daarmee één van de belangrijke taken binnen veel ontwikkelbedrijven. Tegelijkertijd ontwikkelt beschut werk zich verder. Steeds vaker wordt gekeken hoe beschut werk ook buiten de muren van het ontwikkelbedrijf kan worden georganiseerd, bijvoorbeeld bij reguliere werkgevers, zolang de noodzakelijke begeleiding en ondersteuning goed geregeld zijn.
Ontwikkelbedrijf en loonkostensubsidie
Loonkostensubsidie is een instrument uit de Participatiewet. Het wordt ingezet wanneer iemand wel kan werken, maar niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kan verdienen.
De loonwaarde geeft aan welk deel van het wettelijk minimumloon iemand zelfstandig kan verdienen. Als iemand bijvoorbeeld een loonwaarde heeft van 50%, kan de gemeente het verschil tussen die loonwaarde en het wettelijk minimumloon compenseren met loonkostensubsidie.
Ook ontwikkelbedrijven werken met mensen voor wie loonkostensubsidie wordt ingezet. Dat kan binnen het ontwikkelbedrijf zelf zijn, via detachering of bij werkgevers waar iemand met begeleiding aan het werk is.
Ontwikkelbedrijven en inburgering
Sommige ontwikkelbedrijven voeren ook taken uit rond inburgering, participatie en arbeidsmarktoriëntatie. Dat verschilt per gemeente.
De Wet inburgering 2021 legt nadruk op taal, participatie en meedoen in de Nederlandse samenleving, bij voorkeur via betaald werk. Gemeenten hebben hierbij een belangrijke regierol. Omdat ontwikkelbedrijven al veel kennis hebben van werk, begeleiding, participatie en ontwikkeling, kan het logisch zijn dat gemeenten onderdelen van deze uitvoering bij een ontwikkelbedrijf beleggen.
Denk bijvoorbeeld aan:
- arbeidsmarktoriëntatie;
- participatieactiviteiten;
- werkervaring;
- taal in combinatie met werk;
- begeleiding richting betaald werk;
- activering en werknemersvaardigheden.
Ook dit laat zien waarom ontwikkelbedrijven lokaal kunnen verschillen. In de ene gemeente voert het ontwikkelbedrijf vooral Wsw en beschut werk uit. In een andere gemeente is het ontwikkelbedrijf breder betrokken bij participatie, re-integratie en inburgering.
Ontwikkelbedrijven en werkgevers
Voor werkgevers kunnen ontwikkelbedrijven een praktische partner zijn. Zij beschikken over kennis van begeleiding, werksoorten, belastbaarheid, loonwaarde en sociale regelgeving.
Werkgevers kunnen met ontwikkelbedrijven samenwerken voor bijvoorbeeld:
- SROI-invulling;
- productie- en inpakwerk;
- groenvoorziening;
- schoonmaak;
- facilitaire dienstverlening;
- detachering;
- inclusief werkgeverschap;
- maatschappelijk verantwoord inkopen;
- arbeidsmatige ontwikkeling.
Voor bedrijven en opdrachtnemers is het vaak lastig om te weten welk ontwikkelbedrijf actief is in welke gemeente of regio. Ontwikkelbedrijven.nl helpt daarbij door ontwikkelbedrijven landelijk vindbaar te maken.
Ontwikkelbedrijven en SROI
SROI staat voor Social Return on Investment. Bij aanbestedingen kan een opdrachtgever vragen om sociale waarde te realiseren, bijvoorbeeld door werkgelegenheid te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Ontwikkelbedrijven zijn hiervoor logische partners. Zij hebben ervaring met begeleiding, aangepaste werkzaamheden, detachering en passende werkplekken.
Een opdrachtnemer kan via een ontwikkelbedrijf bijvoorbeeld werkzaamheden laten uitvoeren of mensen met begeleiding inzetten. Zo kan SROI praktisch worden ingevuld, terwijl tegelijkertijd de sociale infrastructuur wordt versterkt.
Waarom zijn ontwikkelbedrijven belangrijk?
Ontwikkelbedrijven zijn belangrijk omdat zij werk mogelijk maken voor mensen die anders moeilijk aan het werk komen. Zij bieden niet alleen een arbeidsplek, maar ook structuur, begeleiding, sociale contacten, ontwikkeling en perspectief.
Daarmee hebben ontwikkelbedrijven waarde voor meerdere groepen.
Voor inwoners
Zij krijgen een plek om te werken, te leren en mee te doen.
Voor gemeenten
Ontwikkelbedrijven helpen bij de uitvoering van de Participatiewet, beschut werk, re-integratie, inburgering, sociale infrastructuur en samenwerking met werkgevers.
Voor werkgevers
Zij bieden praktische ondersteuning bij sociaal ondernemen, detachering, werkuitvoering, personeelsvraagstukken en SROI.
Voor de samenleving
Ontwikkelbedrijven dragen bij aan inclusie, participatie en het benutten van talent dat anders mogelijk onbenut blijft.
Werk is meer dan inkomen. Werk geeft ritme, eigenwaarde, sociale contacten en kansen om te groeien. Juist daarom blijven ontwikkelbedrijven een belangrijke schakel in Nederland.
Het verschil tussen een ontwikkelbedrijf en een regulier bedrijf
Een ontwikkelbedrijf voert vaak echte werkzaamheden uit voor opdrachtgevers. Toch is het geen gewoon productiebedrijf of detacheringsbedrijf.
Het verschil zit in de maatschappelijke opdracht.
Een regulier bedrijf stuurt vooral op omzet, productiviteit en winstgevendheid. Een ontwikkelbedrijf moet daarnaast rekening houden met begeleiding, ontwikkeling, loonwaarde, belastbaarheid, doorstroom, beschut werk en maatschappelijke waarde.
Dat maakt de bedrijfsvoering complexer. Een ontwikkelbedrijf moet steeds zoeken naar balans tussen:
- passend werk voor de doelgroep;
- goede begeleiding;
- voldoende opdrachten;
- betaalbare uitvoering;
- ontwikkeling van medewerkers;
- samenwerking met gemeenten en werkgevers;
- financieel gezonde bedrijfsvoering;
- maatschappelijke waarde.
Daarom zijn duidelijke afspraken, goede financiering en een sterke sociale infrastructuur belangrijk.
De toekomst van ontwikkelbedrijven
De toekomst van ontwikkelbedrijven staat volop in de belangstelling. De Wsw-doelgroep neemt geleidelijk af, terwijl de behoefte aan passende ondersteuning niet verdwijnt. Tegelijkertijd zijn er nieuwe doelgroepen, veranderende gemeentelijke opdrachten, financiële druk en een groeiende behoefte aan samenwerking met werkgevers.
Daarom werken Rijk, gemeenten, VNG, Cedris, Divosa en sociaal ontwikkelbedrijven aan een toekomstbestendige sociale infrastructuur. De centrale vraag is niet alleen hoe ontwikkelbedrijven blijven bestaan, maar vooral welke rol zij moeten vervullen voor inwoners, werkgevers en gemeenten.
Een toekomstbestendig ontwikkelbedrijf is wendbaar, werkt samen met gemeenten en werkgevers, biedt passende begeleiding, ondersteunt ontwikkeling en blijft beschikbaar voor mensen die extra ondersteuning nodig hebben om te kunnen werken.
Hoe vind ik het juiste ontwikkelbedrijf?
Welk ontwikkelbedrijf bij u past, hangt af van de gemeente of regio waar de werkzaamheden plaatsvinden. Ontwikkelbedrijven werken vaak voor één of meerdere gemeenten.
Via Ontwikkelbedrijven.nl kunt u zoeken per provincie, gemeente of organisatie. Zo ziet u welk ontwikkelbedrijf actief is in uw regio en welke mogelijkheden er zijn voor samenwerking, uitvoering of SROI-invulling.
De rol van Ontwikkelbedrijven.nl
Ontwikkelbedrijven.nl maakt ontwikkelbedrijven in Nederland beter vindbaar en toegankelijk.
Het platform is onafhankelijk en bedoeld als aanvullende digitale toegangslaag bovenop de bestaande sociale infrastructuur. Wij brengen overzicht, uitleg en praktische toegang samen.
Op Ontwikkelbedrijven.nl vindt u:
- ontwikkelbedrijven per provincie;
- ontwikkelbedrijven per gemeente;
- uitleg over sociale werkplaatsen en ontwikkelbedrijven;
- informatie over SROI;
- uitleg over beschut werk, loonkostensubsidie en Participatiewet;
- informatie over de toekomst van ontwikkelbedrijven;
- praktische mogelijkheden voor samenwerking of offerte-indicatie.
Zo wordt het eenvoudiger voor werkgevers, gemeenten, inwoners en andere betrokkenen om de juiste ingang te vinden.
Conclusie
Een ontwikkelbedrijf helpt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan passend werk, begeleiding en ontwikkeling. Veel ontwikkelbedrijven komen voort uit de voormalige sociale werkplaatsen, maar hun opdracht is sinds de Participatiewet breder geworden.
Ontwikkelbedrijven bieden beschut werk, begeleiding, detachering, leerwerkplekken, productie, dienstverlening en ondersteuning richting regulier werk. Sommige ontwikkelbedrijven voeren daarnaast bredere taken uit rond re-integratie, participatie, inkomen of inburgering.
De namen en organisatievormen verschillen per regio. Toch is de maatschappelijke opdracht duidelijk: mensen naar vermogen laten meedoen via werk.
Ontwikkelbedrijven.nl helpt om deze organisaties beter vindbaar, begrijpelijk en toegankelijk te maken.
Verder lezen
- Dossier: Toekomst van ontwikkelbedrijven
- Van sociale werkplaats naar ontwikkelbedrijf
- Wat is beschut werk?
- Wat is loonkostensubsidie?
- Wat is sociale infrastructuur?
- Wat is SROI?
- Ontwikkelbedrijven per provincie
- Ontwikkelbedrijven per gemeente
Zoekt u een ontwikkelbedrijf voor samenwerking, uitvoering of SROI-invulling?
Wilt u weten welk ontwikkelbedrijf actief is in uw gemeente, of zoekt u een praktische invulling voor SROI of samenwerking? Bekijk het overzicht per gemeente of vraag vrijblijvend een eerste offerte-indicatie aan.
Veel gestelde vragen
Wat is het verschil tussen een ontwikkelbedrijf en een sociale werkplaats?
De sociale werkplaats was verbonden aan de Wet sociale werkvoorziening. Sinds 2015 is de Wsw afgesloten voor nieuwe instroom. Veel voormalige sociale werkplaatsen zijn doorontwikkeld tot ontwikkelbedrijven met een bredere rol binnen de Participatiewet.
Is een ontwikkelbedrijf alleen bedoeld voor beschut werk?
Nee. Veel ontwikkelbedrijven voeren beschut werk uit, maar bieden daarnaast ook detachering, begeleiding, leerwerkplekken, productie, dienstverlening en ondersteuning richting regulier werk.
Wie kan werken bij een ontwikkelbedrijf?
Dat verschilt per gemeente en per organisatie. Vaak gaat het om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, mensen met een indicatie beschut werk, Wsw-medewerkers of mensen die ondersteuning nodig hebben om passend werk te vinden.
Waarom gebruiken organisaties verschillende namen?
Gemeenten hebben sinds de Participatiewet eigen keuzes gemaakt in de inrichting van werk, participatie en ondersteuning. Daardoor bestaan er verschillende namen, zoals sociaal ontwikkelbedrijf, werkbedrijf, werkontwikkelbedrijf en leerwerkbedrijf.
Kan een werkgever samenwerken met een ontwikkelbedrijf?
Ja. Werkgevers kunnen samenwerken met ontwikkelbedrijven voor onder meer SROI, detachering, productie, groenvoorziening, schoonmaak, logistiek, montage, inpakwerk en sociaal ondernemen.
Disclaimer:
Ontwikkelbedrijven bepalen zelfstandig hun dienstverlening, tarieven en voorwaarden.
Ontwikkelbedrijven.nl biedt een landelijk overzicht en ondersteunende hulpmiddelen.