Publicatiedatum: 21-07-2026

Nieuwe Kamerbrief ontwikkelbedrijven: wat betekent dit voor ontwikkelbedrijven?

Op 3 juli 2026 heeft de minister van Werk en Participatie de nieuwe voortgangsbrief over sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk naar de Tweede Kamer gestuurd.

De brief laat zien dat de beweging naar een toekomstbestendige sociale infrastructuur steeds concreter wordt. Veel gemeenten en ontwikkelbedrijven hebben inmiddels visies en strategische plannen opgesteld. De nadruk verschuift nu steeds meer naar uitvoering, bestuurlijke besluitvorming, financiering en de inrichting van de toekomstige dienstverlening.

Tegelijkertijd bevat de Kamerbrief verschillende ontwikkelingen die direct relevant zijn voor ontwikkelbedrijven.

Snellere afbouw van de Wsw vergroot de urgentie

Een belangrijke constatering is dat de uitstroom van medewerkers uit de Wet sociale werkvoorziening sneller verloopt dan eerder werd voorzien.

Veel ontwikkelbedrijven zijn financieel, organisatorisch en in hun werkinfrastructuur nog gedeeltelijk afhankelijk van de bestaande Wsw-populatie. Naarmate deze groep sneller afneemt, wordt de beschikbare tijd korter om keuzes te maken over nieuwe doelgroepen, werksoorten, ontwikkelfuncties en werkgeversdienstverlening.

De minister waarschuwt daarbij dat uitstel ertoe kan leiden dat noodzakelijke keuzes later moeilijker en duurder worden.

Voor ontwikkelbedrijven betekent dit dat toekomstbestendigheid niet alleen een langetermijnvraagstuk is. De transitie vraagt steeds nadrukkelijker om concrete besluiten over organisatie, dienstverlening, financiering en samenwerking.

Maatschappelijke baten van werk beter zichtbaar

De Kamerbrief besteedt uitgebreid aandacht aan de maatschappelijke waarde van werk binnen de sociale infrastructuur.

Verschillende onderzoeken laten positieve effecten zien op onder meer kwaliteit van leven, gebruik van geestelijke gezondheidszorg en maatschappelijke ondersteuning en criminaliteit.

De minister concludeert op basis van deze onderzoeken dat de brede maatschappelijke baten van werk binnen de sociale infrastructuur worden geschat op ongeveer €2.000 tot €5.000 per persoon per jaar. Besparingen op bijstandsuitkeringen en immateriële effecten, zoals sociale contacten, levensgeluk en zelfrespect, zijn daarbij nog niet volledig meegenomen.

Cedris benadrukt daarbij dat kosten en maatschappelijke opbrengsten niet altijd bij dezelfde partij terechtkomen. Een gemeente kan bijvoorbeeld investeren in werk en begeleiding, terwijl een deel van de baten terechtkomt bij het Rijk of zorgverzekeraars.

Daarmee wordt het steeds belangrijker om bij financiële keuzes niet alleen naar de directe exploitatie van een ontwikkelbedrijf te kijken, maar ook naar bredere maatschappelijke kosten en baten.

Beschut werk groeit sterk

Ook beschut werk blijft groeien.

In september 2025 waren 11.586 mensen met een positief advies beschut werk daadwerkelijk aan het werk. Daarmee werd 97,4% van het landelijke streefcijfer van 11.900 bereikt.

Tegelijkertijd waren ongeveer 5.600 mensen met een positief advies beschut werk nog niet aan het werk.

Het Rijk start daarom een onderzoek naar deze groep. Daarbij wordt onder meer onderzocht:

• waarom mensen met een positief advies nog niet werken;
• in hoeverre zij direct of op termijn plaatsbaar zijn;
• welke maatregelen kunnen helpen om de wachtlijst te verkleinen.

De resultaten worden in het voorjaar van 2027 verwacht.

Van positief advies naar passend werk

Een positief advies beschut werk leidt niet automatisch direct tot een passende werkplek. Naast financiering, indicatiestelling en begeleiding moet er ook voldoende geschikt en gevarieerd werk beschikbaar zijn. Daarbij gaat het zowel om concrete werkplekken voor mensen als om opdrachten waarmee ontwikkelbedrijven hun werkinfrastructuur kunnen onderhouden en verder ontwikkelen.

Ontwikkelbedrijven.nl ondersteunt beide kanten van deze opgave.

Via Ontwikkelbanen kunnen ontwikkelbedrijven hun beschikbare vacatures gratis onder de aandacht brengen. Zo ontstaat een landelijk overzicht van ontwikkelbanen, waarbij werk, begeleiding, praktijkervaring en ontwikkeling centraal kunnen staan. De feitelijke toegang, geschiktheid en plaatsing blijven altijd de verantwoordelijkheid van het betreffende ontwikkelbedrijf, de gemeente en de betrokken uitvoeringsorganisaties.

Daarnaast kunnen ondernemers en opdrachtnemers via de pagina SROI invullen een ontwikkelbedrijf in hun regio vinden voor de praktische uitvoering van een Social Return-verplichting. SROI kan bijvoorbeeld worden ingevuld met werkplekken, detachering, sociale inkoop, werkzaamheden of opdrachten voor een ontwikkelbedrijf. Daarmee kan SROI niet alleen bijdragen aan plaatsing bij werkgevers, maar ook aan het beschikbaar komen van passend werk binnen de sociale infrastructuur.

Deze mogelijkheden lossen de wachtlijst voor beschut werk niet zelfstandig op. Wel kunnen zij helpen om beschikbare banen beter zichtbaar te maken en werkgevers, opdrachten en ontwikkelbedrijven praktischer met elkaar te verbinden.

Regionale verschillen vragen om nuance

Hoewel het landelijke streefcijfer bijna wordt gehaald, bestaan grote verschillen tussen arbeidsmarktregio's.

Sommige regio's realiseren aanzienlijk meer beschutte werkplekken dan hun streefcijfer, terwijl andere regio's daar nog duidelijk onder blijven.

De minister waarschuwt echter voor te snelle conclusies. De huidige regionale streefcijfers zijn grotendeels gebaseerd op historische Wsw-aantallen en ramingen uit 2014. Daardoor geven zij steeds minder precies weer hoeveel behoefte aan beschut werk er tegenwoordig daadwerkelijk in een regio bestaat.

Een regio onder het streefcijfer presteert daarom niet automatisch slecht. Andersom betekent een score boven het streefcijfer niet automatisch dat iedere inwoner met behoefte aan beschut werk een passende plek heeft.

Voor gemeenten en ontwikkelbedrijven wordt een goede lokale startfoto daardoor steeds belangrijker.

Nieuwe verdeelsleutel voor beschut werk vanaf 2027

Vanaf 2027 verandert ook de verdeling van de Rijksbijdrage voor begeleiding en indirecte kosten van beschut werk.

De nieuwe verdeelsleutel kijkt naar:

• het aantal gerealiseerde beschutte werkplekken;
• het aantal inwoners met een positief advies beschut werk.

Daarmee wordt geleidelijk afscheid genomen van de huidige verdeling, die grotendeels gebaseerd is op ramingen uit 2014.

De overgang vindt gefaseerd plaats. Vanaf 1 januari 2027 wordt een derde van de Rijksbijdrage volgens de nieuwe systematiek verdeeld. Vanaf 1 januari 2029 wordt de nieuwe verdeelsleutel volledig toegepast.

Voor gemeenten en ontwikkelbedrijven betekent dit dat actuele gegevens over realisatie, positieve adviezen en lokale behoefte steeds belangrijker worden voor financiële planning.

Forfaitaire loonkostensubsidie van 68%

Ook de invoering van een vaste loonkostensubsidie voor beschut werk komt dichterbij.

Het kabinet wil vanaf 1 januari 2028 een forfaitaire loonkostensubsidie van 68% van het wettelijk minimumloon invoeren voor werknemers met een indicatie beschut werk.

De individuele loonwaardemeting moet dan niet langer bepalend zijn voor de hoogte van de loonkostensubsidie.

Het doel is:

• meer financiële voorspelbaarheid;
• minder administratieve lasten;
• een beter passende subsidie;
• minder belastende loonwaardemetingen voor werknemers.

De internetconsultatie van het wetsvoorstel is inmiddels afgerond. Voor daadwerkelijke invoering is nog wel een wetswijziging nodig.

Geen praktijkroute zonder UWV

Ook is onderzocht of voor beschut werk een praktijkroute kan worden ingevoerd waarbij de onafhankelijke beoordeling door UWV vervalt.

Het kabinet kiest daar op dit moment niet voor.

De beoordeling door UWV blijft bestaan vanwege uniformiteit, rechtsgelijkheid en zorgvuldige toegang tot beschut werk.

Wel wordt onderzocht hoe praktijkinformatie van gemeenten en ontwikkelbedrijven beter kan worden benut. Praktijkobservaties en een meer uniforme werkwijze kunnen helpen om dubbel werk te verminderen en relevante informatie beter mee te nemen in de beoordeling.

Van visie naar uitvoering

Misschien wel de belangrijkste rode draad uit de Kamerbrief is dat de discussie over toekomstbestendige sociale infrastructuur een nieuwe fase ingaat.

In veel regio's zijn inmiddels:

• visies opgesteld;
• strategische agenda's ontwikkeld;
• toekomstplannen gemaakt.

De volgende stap is uitvoering.

Dat betekent concrete keuzes over:

• doelgroepen;
• werksoorten;
• werkgeversdienstverlening;
• governance;
• regionale samenwerking;
• financiering;
• bedrijfsvoering;
• monitoring.

De minister constateert daarnaast dat ontwikkelbedrijven steeds vaker worden verbonden met bredere onderdelen van het sociaal domein en onderwijs, zoals arbeidsmatige dagbesteding, Wmo, Jeugdwet, praktijkonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en mbo.

Van landelijke opgave naar de eigen organisatie

De ontwikkelingen uit de Kamerbrief roepen voor gemeenten en ontwikkelbedrijven ook een praktische vraag op: hoe toekomstbestendig is onze eigen organisatie en sociale infrastructuur op dit moment?

Die vraag kan niet alleen vanuit financiën worden beantwoord. De Kamerbrief laat juist zien dat meerdere onderwerpen met elkaar samenhangen: de maatschappelijke opdracht, veranderende doelgroepen, de afbouw van de Wsw, werkgeverssamenwerking, financiering, governance, regionale samenwerking en het vermogen om plannen daadwerkelijk uit te voeren.

Ontwikkelbedrijven.nl heeft daarom de Toekomstbestendigheidsscan voor ontwikkelbedrijven ontwikkeld. Met deze gratis Excel-tool kunnen gemeenten en ontwikkelbedrijven hun huidige situatie onderzoeken aan de hand van vijftig stellingen verdeeld over tien dimensies.

De scan brengt onder meer in beeld:

• maatschappelijke opdracht;
• startfoto en doelgroepontwikkeling;
• strategische positionering;
• dienstverlening en klantreis;
• werkinfrastructuur en portfolio;
• werkgeverspartnerschap;
• financiën en businesscase;
• governance en samenwerking;
• organisatorische randvoorwaarden;
• transitie en monitoring.

De uitkomst is geen keurmerk of oordeel, maar een indicatief maturity-profiel waarmee sterke punten, kwetsbaarheden en ontwikkelopgaven zichtbaar worden.

Lees meer over de toekomstbestendigheidsscan en download de gratis Excel-tool.

Wat betekent dit voor ontwikkelbedrijven?

Voor ontwikkelbedrijven bevestigt de Kamerbrief vooral dat toekomstbestendigheid niet vanuit één afzonderlijk vraagstuk kan worden bekeken.

De financiële positie is belangrijk, maar staat niet los van:

• de maatschappelijke opdracht;
• ontwikkeling van doelgroepen;
• beschikbare werkinfrastructuur, passende ontwikkelbanen en voldoende instroom van werk en opdrachten;
• samenwerking met reguliere werkgevers;
• governance en gemeentelijke sturing;
• regionale samenwerking;
• maatschappelijke kosten en baten;
• het vermogen om plannen daadwerkelijk uit te voeren.

Juist de samenhang tussen deze onderdelen bepaalt of een ontwikkelbedrijf zich duurzaam kan aanpassen aan de veranderende sociale infrastructuur.

Daarbij gaat toekomstbestendigheid niet alleen over organisatie, governance en financiering. Ontwikkelbedrijven hebben ook voldoende passend werk nodig. Dat vraagt enerzijds om zichtbaarheid van beschikbare ontwikkelbanen en anderzijds om duurzame samenwerking met werkgevers en opdrachtgevers die werkzaamheden, detacheringen of SROI-opdrachten beschikbaar stellen.

Die samenhang vormt ook het uitgangspunt van de Toekomstbestendigheidsscan van Ontwikkelbedrijven.nl. De scan helpt gemeenten en ontwikkelbedrijven om niet alleen afzonderlijke knelpunten te bekijken, maar juist het totaalbeeld van maatschappelijke opdracht, doelgroepen, dienstverlening, werkgevers, financiën, governance en verandervermogen in kaart te brengen.

Kennisbank Ontwikkelbedrijven.nl bijgewerkt

Naar aanleiding van de nieuwe Kamerbrief zijn verschillende onderdelen van de kennisbank van Ontwikkelbedrijven.nl geactualiseerd.

De wijzigingen zijn onder meer verwerkt bij:

• Beschut werk;
• Loonkostensubsidie;
• Financiering en kostprijzen van ontwikkelbedrijven;
• Wet sociale werkvoorziening;
• Sociale infrastructuur;
• Dossier: Toekomst van ontwikkelbedrijven.

Daarbij zijn onder andere de nieuwe cijfers over beschut werk, de maatschappelijke baten, de nieuwe verdeelsleutel en de actuele status van de forfaitaire loonkostensubsidie verwerkt.

Verder lezen

• Wat is beschut werk?
• Ontwikkelbanen in Nederland
• SROI invullen via een ontwikkelbedrijf
• Wat is loonkostensubsidie?
• Financiering en kostprijzen van ontwikkelbedrijven
• Wet sociale werkvoorziening uitgelegd
• Wat is sociale infrastructuur?
• Dossier: Toekomst van ontwikkelbedrijven
• Gratis toekomstbestendigheidsscan voor ontwikkelbedrijven
•  

Bron:

Dit artikel is gebaseerd op de Voortgangsbrief sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk van 3 juli 2026 van de minister van Werk en Participatie. Daarnaast is kennisgenomen van de duiding van Cedris over de maatschappelijke waarde van werkontwikkelbedrijven van 20 juli 2026.