Kennisbank – Ontwikkelbedrijven.nl

Verdieping: AI bij ontwikkelbedrijven

AI bij ontwikkelbedrijven: kansen, risico’s en gebruik

Kunstmatige intelligentie (AI) wordt steeds zichtbaarder in het dagelijks werk. Medewerkers gebruiken generatieve AI om teksten op te stellen, informatie samen te vatten of documenten te analyseren. Organisaties onderzoeken hoe AI kan helpen bij kennismanagement, dienstverlening, leren en ontwikkelen en efficiëntere bedrijfsvoering.

Ook voor sociale-, werk- en ontwikkelbedrijven biedt AI mogelijkheden. Tegelijkertijd werken deze organisaties met medewerkers en inwoners voor wie beslissingen grote persoonlijke gevolgen kunnen hebben. Betrouwbaarheid, privacy, transparantie, toegankelijkheid en menselijke verantwoordelijkheid zijn daarom minstens zo belangrijk als de technische mogelijkheden.

AI is geen doel op zichzelf. De relevante vraag is steeds: waar kan AI ondersteunen, welke risico’s ontstaan daarbij en wie blijft verantwoordelijk voor de uiteindelijke afweging?

Dit kennisitem geeft een praktisch overzicht van de kansen en aandachtspunten voor ontwikkelbedrijven.

Ontwikkelbedrijven.nl past AI ook zelf praktisch toe. Met de Ontwikkelwijzer heeft Ontwikkelbedrijven.nl een eigen gratis AI-chatassistent voor vragen over sociale-, werk- en ontwikkelbedrijven. De Ontwikkelwijzer is op iedere pagina van Ontwikkelbedrijven.nl rechtsonder beschikbaar via de knop ‘Stel je vraag’ en helpt bezoekers informatie uit de kennisbank en beschikbare kennisbronnen toegankelijk te vinden en te begrijpen.

Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 1 september 2026.

Overzicht kennisitem:

Wat is kunstmatige intelligentie?

Kunstmatige intelligentie is een verzamelnaam voor computersystemen die op basis van gegevens patronen herkennen, voorspellingen doen, informatie verwerken of inhoud genereren.

AI bestaat al veel langer dan de huidige generatie chatassistenten. Denk bijvoorbeeld aan systemen die:

documenten automatisch classificeren;
voorspellingen maken op basis van historische gegevens;
afbeeldingen herkennen;
zoekresultaten rangschikken;
planningen optimaliseren;
afwijkingen in gegevens signaleren.

Niet ieder geautomatiseerd systeem is daarmee automatisch AI. Een gewone rekenregel die altijd dezelfde invoer volgens dezelfde vaste voorwaarden verwerkt, is iets anders dan een systeem dat op basis van gegevens patronen leert of nieuwe uitvoer genereert.

Wat is generatieve AI?

Generatieve AI kan nieuwe inhoud produceren op basis van een opdracht van de gebruiker. Dat kan tekst zijn, maar ook afbeeldingen, geluid, video of computercode.

Bekende toepassingen zijn AI-chatassistenten waaraan een gebruiker in gewone taal een vraag kan stellen.

Zo’n systeem kan bijvoorbeeld:

een lange beleidsnota samenvatten;
een conceptbrief schrijven;
ingewikkelde informatie eenvoudiger uitleggen;
een tekst herschrijven voor een andere doelgroep;
informatie uit verschillende documenten ordenen;
vragen beantwoorden op basis van een gekoppelde kennisbank.

Generatieve AI werkt anders dan een traditionele zoekmachine. Het systeem geeft niet alleen een lijst met gevonden documenten, maar genereert zelf een antwoord.

Daar ontstaat tegelijkertijd een belangrijk risico: een overtuigend geformuleerd AI-antwoord hoeft niet automatisch juist te zijn.

Waarom is AI relevant voor ontwikkelbedrijven?

Ontwikkelbedrijven bevinden zich op het snijvlak van arbeid, participatie, ontwikkeling, werkgeversdienstverlening en het sociaal domein. Medewerkers werken daardoor met grote hoeveelheden informatie uit verschillende bronnen.

Denk aan:

Participatiewet;
Wet sociale werkvoorziening;
beschut werk;
Banenafspraak;
loonkostensubsidie;
cao’s;
gemeentelijk beleid;
subsidies;
handreikingen;
SROI-afspraken;
arbeidsmarktbeleid;
personeelsbeleid;
financiële regelingen;
onderzoeken en praktijkkennis.

AI kan helpen om die informatie sneller toegankelijk en bruikbaar te maken.

Ondersteuning van medewerkers en professionals

Voor professionals kan AI bijvoorbeeld ondersteunen bij:

samenvatten van documenten;
structureren van informatie;
maken van eerste conceptteksten;
vertalen naar begrijpelijke taal;
voorbereiden van presentaties;
vergelijken van documenten;
maken van werkinstructies;
zoeken binnen omvangrijke kennisbronnen;
voorbereiden van gesprekken;
leren en ontwikkelen.

Dat kan tijd besparen, maar verandert de professionele verantwoordelijkheid niet. Een beleidsmedewerker blijft verantwoordelijk voor een beleidsadvies en een HR-professional voor de toepassing van arbeidsvoorwaarden.

Ondersteuning van dienstverlening

Ook in de dienstverlening zijn toepassingen denkbaar.

AI kan bijvoorbeeld helpen om:

veelgestelde vragen toegankelijk te beantwoorden;
ingewikkelde regelgeving begrijpelijk uit te leggen;
werkgevers sneller naar relevante informatie te leiden;
informatie over SROI te ontsluiten;
instructies eenvoudiger of in meerdere talen aan te bieden;
medewerkers te ondersteunen bij het zoeken naar relevante regelgeving;
kennis over voorzieningen en instrumenten beter vindbaar te maken.

Voor publieke organisaties geldt daarbij dat generatieve AI verantwoord moet worden ingezet. De Rijksoverheid onderscheidt hiervoor technologische, organisatorische, ethische en juridische randvoorwaarden.

Niet iedere AI-toepassing heeft hetzelfde risico

Een belangrijke fout bij discussies over AI is dat alle toepassingen op één hoop worden gegooid.

Een AI-systeem dat een tekst samenvat heeft een heel andere impact dan een systeem dat sollicitanten beoordeelt of invloed heeft op de toegang tot ondersteuning.

Voor ontwikkelbedrijven is daarom een onderscheid in drie niveaus praktisch.

Hoe groter de mogelijke gevolgen voor een persoon, hoe zwaarder de eisen aan controle, governance en juridische beoordeling moeten zijn.

Praktische toepassingen van AI binnen ontwikkelbedrijven

HR en personeelszaken

AI kan ondersteunen bij het schrijven van vacatureteksten, samenvatten van cao-informatie, structureren van HR-documenten of voorbereiden van algemene communicatie aan medewerkers.

Veel gevoeliger wordt het wanneer AI sollicitanten gaat rangschikken, medewerkers beoordeelt of aanbevelingen doet over promotie, ontslag of taaktoewijzing.

De AI Act noemt verschillende toepassingen rond werving, selectie, arbeidsrelaties, taaktoewijzing en beoordeling van werknemers expliciet binnen de categorieën voor hoog-risico-AI.

AI gebruiken om een vacaturetekst beter leesbaar te maken is dus wezenlijk iets anders dan AI gebruiken om te bepalen welke sollicitant geschikt is.

Communicatie

Een communicatieprofessional kan AI gebruiken om:

een eerste tekstvoorstel te maken;
ingewikkelde beleidstaal te vereenvoudigen;
een tekst aan te passen voor verschillende doelgroepen;
informatie samen te vatten;
ideeën voor een nieuwsbrief te structureren.

Controle blijft noodzakelijk. AI kan feiten verkeerd weergeven, nuances verliezen of bronnen verzinnen.

Beleid

AI kan ondersteunen bij:

samenvatten van Kamerbrieven;
ordenen van beleidsopties;
vergelijken van versies;
maken van een eerste inhoudsanalyse;
structureren van input uit meerdere documenten.

De beleidsprofessional moet uiteindelijk zelf beoordelen of bronnen juist zijn, welke context ontbreekt en welke conclusies verantwoord zijn.

Bedrijfsvoering

Binnen bedrijfsvoering kan AI bijvoorbeeld worden ingezet bij:

procesbeschrijvingen;
interne kennisbanken;
analyse van niet-persoonsgebonden gegevens;
instructies;
rapportages;
documentbeheer.

Bij vertrouwelijke financiële, personele of commerciële informatie moet vooraf duidelijk zijn of deze informatie in het betreffende AI-systeem mag worden verwerkt.

Werkgeversdienstverlening en SROI

AI kan professionals ondersteunen bij het toegankelijk maken van informatie over:

werkgeversinstrumenten;
SROI;
detachering;
subsidieregelingen;
Banenafspraak;
loonkostensubsidie;
beschikbare dienstverlening.

AI zou echter niet zelfstandig moeten bepalen of een kandidaat geschikt is voor een werkgever of welk ontwikkelpotentieel iemand heeft.

Leren en ontwikkelen

Generatieve AI kan helpen bij:

uitleg op verschillende taalniveaus;
oefenvragen;
individuele instructies;
samenvattingen;
ondersteuning bij schrijven en lezen;
digitale vaardigheden.

Voor ontwikkelbedrijven kan juist deze toegankelijkheid interessant zijn.

Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat AI aannames maakt over wat iemand vanwege een beperking, opleidingsniveau of achtergrond wel of niet zou kunnen leren.

AI is ook een kennismanagementvraagstuk

De kwaliteit van een AI-toepassing wordt niet alleen bepaald door het gebruikte model.

Minstens zo belangrijk is de kennis waarop de toepassing wordt gebaseerd.

Een ontwikkelbedrijf kan beschikken over honderden documenten:

wetten;
cao’s;
gemeentelijke verordeningen;
beleidsregels;
handreikingen;
subsidieregelingen;
handleidingen;
onderzoeksrapporten;
protocollen;
lokale personeelsregelingen.

Wanneer verouderde en actuele documenten door elkaar staan, kan een AI-systeem beide gebruiken.

Wanneer de bronnen onduidelijk zijn, wordt ook het antwoord moeilijk controleerbaar.

Daarom hoort bij een betrouwbare AI-kennisomgeving ook goed kennisbeheer.

Bronkwaliteit

Gebruik waar mogelijk de oorspronkelijke en gezaghebbende bron.

Voor wettelijke informatie is een officiële wetstekst bijvoorbeeld sterker dan een oude samenvatting op een willekeurige website.

Actualiteit

Een document kan inhoudelijk correct zijn geweest maar inmiddels achterhaald zijn.

Bij onderwerpen als wetgeving, cao’s, subsidiebedragen en beleidsregels is versiebeheer daarom essentieel.

Herleidbaarheid

Een gebruiker moet bij belangrijke informatie kunnen zien:

welke bron is gebruikt;
welke versie is gebruikt;
wanneer die bron is gecontroleerd;
waar de oorspronkelijke informatie staat.

Oude kennis verwijderen of archiveren

Alleen nieuwe documenten toevoegen is onvoldoende.

Wanneer een nieuwe cao of beleidsregel verschijnt, moet duidelijk worden welke oude versie niet meer voor actuele antwoorden mag worden gebruikt.

Landelijke en lokale kennis onderscheiden

Een landelijke cao is iets anders dan een lokale arbeidsvoorwaardenregeling. Een landelijke wettelijke regel is iets anders dan gemeentelijk beleid.

Een goede kennisarchitectuur maakt dat onderscheid expliciet.

Daarom is AI binnen ontwikkelbedrijven niet alleen een ICT-vraagstuk.

Wie betrouwbare AI wil, moet eerst betrouwbare kennis organiseren.

Risico’s en beperkingen van AI

AI kan fouten maken

Generatieve AI kan informatie produceren die logisch en overtuigend klinkt maar feitelijk onjuist is.

Dit wordt vaak aangeduid als een hallucinatie.

Daarom geldt vooral bij juridische, financiële, HR- en beleidsinformatie:

- controleer belangrijke antwoorden aan de hand van de oorspronkelijke bron.

Informatie kan verouderd zijn

Een AI-model weet niet automatisch wat de actuele situatie binnen een organisatie is.

Zelfs wanneer een systeem toegang heeft tot aanvullende documenten, moet worden gecontroleerd of daadwerkelijk de laatste versie wordt gebruikt.

Privacy en persoonsgegevens

Het invoeren van persoonsgegevens in een AI-systeem is verwerking van persoonsgegevens wanneer die informatie tot een persoon herleidbaar is. De AVG blijft daarbij gewoon gelden naast de AI Act.

Organisaties moeten daarom onder andere beoordelen welke persoonsgegevens worden verwerkt, met welk doel, op welke grondslag en wat de leverancier met de gegevens doet. De Autoriteit Persoonsgegevens wijst erop dat generatieve AI ook persoonsgegevens kan verwerken die gebruikers tijdens het gebruik invoeren.

Een praktische hoofdregel voor medewerkers is daarom:

- voer geen persoonsgegevens in een AI-toepassing voordat duidelijk is dat de organisatie dit gebruik heeft toegestaan en aan welke voorwaarden dat is gebonden.

Vertrouwelijke informatie

Niet alle gevoelige informatie is een persoonsgegeven.

Ook bijvoorbeeld:

kostprijzen;
offertes;
conceptbeleid;
financiële prognoses;
juridische adviezen;
interne reorganisatieplannen;
bedrijfsgevoelige informatie;

kan ongeschikt zijn om in een externe AI-dienst te verwerken.

Daarom moeten privacy en informatiebeveiliging afzonderlijk worden beoordeeld.

Bias en discriminatie

AI-systemen leren uit grote hoeveelheden bestaande gegevens. Daarin kunnen maatschappelijke vooroordelen of historische ongelijkheden voorkomen.

Dat kan problematisch worden wanneer AI wordt gebruikt om mensen te beoordelen.

Bij ontwikkelbedrijven verdient dit extra aandacht. Een systeem mag niet zonder zorgvuldige menselijke beoordeling aannemen dat iemand door bijvoorbeeld een beperking, taalniveau, arbeidsverleden of opleidingsniveau minder ontwikkelpotentieel heeft.

Auteursrecht en brongebruik

AI kan informatie uit bestaande bronnen verwerken of nieuwe inhoud genereren die overeenkomsten vertoont met bestaand werk.

Professioneel gebruik vraagt daarom aandacht voor auteursrecht, licenties, hergebruik van teksten en correcte bronvermelding.

Schijnzekerheid

Misschien wel het grootste dagelijkse risico is dat een AI-antwoord professioneel klinkt.

Een helder geformuleerd antwoord kan daardoor sneller worden vertrouwd dan gerechtvaardigd is.

Goede AI-geletterdheid betekent daarom ook:

- een overtuigend antwoord is nog geen gecontroleerd antwoord.

Vijf controles vóór je AI inzet

Ontwikkelbedrijven hoeven voor verantwoord gebruik niet bij iedere eenvoudige toepassing een ingewikkeld juridisch traject te starten.

Wel helpt het om steeds vijf vragen te stellen.

1. Wat is het doel?

Bepaal vooraf wat AI moet ondersteunen.

Een hulpmiddel om tekst begrijpelijker te maken kent andere risico’s dan een systeem dat mensen beoordeelt.

Vraag daarom:

welk probleem lossen we op;
is AI daarvoor noodzakelijk;
wat gebeurt er wanneer het antwoord fout is?

2. Welke informatie gaat erin?

Controleer voordat informatie wordt ingevoerd:

bevat deze persoonsgegevens;
bevat deze vertrouwelijke bedrijfsinformatie;
mag deze informatie met de leverancier worden gedeeld;
weet de organisatie wat met ingevoerde gegevens gebeurt?

3. Welke bronnen gebruikt de AI?

Voor kennisvragen moet duidelijk zijn:

waar informatie vandaan komt;
hoe actueel die bron is;
of verschillende versies door elkaar kunnen lopen;
of de oorspronkelijke bron beschikbaar blijft.

4. Wat kan het antwoord veroorzaken?

Een eerste conceptmail heeft weinig directe gevolgen.

Een advies over:

een sollicitant;
ontslag;
loon;
een uitkering;
ontwikkelpotentieel;
geschiktheid voor werk;

kan grote gevolgen hebben.

Hoe groter die gevolgen, hoe strenger de controle moet zijn.

5. Wie controleert en blijft verantwoordelijk?

Een AI-systeem heeft geen professionele verantwoordelijkheid.

Leg daarom vast:

wie het antwoord controleert;
wie het uiteindelijke besluit neemt;
wanneer AI niet gebruikt mag worden;
wanneer juridische, HR- of inhoudelijke expertise nodig is.

AI-geletterdheid is een organisatieverantwoordelijkheid

AI-geletterdheid is inmiddels niet alleen een goede aanbeveling.

Artikel 4 van de Europese AI Act verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen maatregelen te nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen bij medewerkers en andere personen die namens hen met AI-systemen werken. Daarbij moet rekening worden gehouden met onder meer hun kennis, ervaring, opleiding, de gebruikscontext en de mensen op wie het systeem wordt toegepast. De actuele tekst verlangt niet dat voor iedere medewerker een specifiek vastgesteld niveau moet worden gegarandeerd.

De Autoriteit Persoonsgegevens benadrukt dat AI-geletterdheid zowel technische als praktische, sociale en ethische kennis omvat en adviseert organisaties dit structureel te organiseren en periodiek te evalueren.

Wat betekent dat praktisch?

Niet iedere medewerker hoeft AI-specialist te worden.

Medewerkers die AI gebruiken moeten wel voldoende begrijpen:

wat het gebruikte systeem wel en niet kan;
dat AI fouten kan maken;
hoe een antwoord moet worden gecontroleerd;
welke informatie zij niet zomaar mogen invoeren;
wanneer persoonsgegevens een risico vormen;
wanneer menselijke beoordeling noodzakelijk is;
wanneer zij moeten stoppen en deskundigheid moeten inschakelen.

Een HR-professional die AI bij personeelsvraagstukken gebruikt heeft daarbij andere kennis nodig dan een communicatiemedewerker die AI alleen gebruikt om teksten te herschrijven.

AI-geletterdheid is daarom geen eenmalige cursus.

De technologie, regelgeving en toepassingen veranderen. Organisaties zullen kennis en afspraken periodiek moeten actualiseren.

Wat betekent de Europese AI Act voor ontwikkelbedrijven?

De Europese AI Act is sinds 2 augustus 2026 grotendeels van toepassing. Sommige onderdelen golden al eerder. De verplichtingen rond AI-geletterdheid gelden bijvoorbeeld sinds februari 2025 en de regels voor general-purpose AI-modellen sinds augustus 2025. Voor verschillende hoog-risicotoepassingen gelden langere overgangstermijnen.

Voor ontwikkelbedrijven zijn vooral de volgende onderdelen relevant.

Transparantie bij AI-chatassistenten

Sinds 2 augustus 2026 gelden nieuwe transparantieverplichtingen voor bepaalde AI-systemen.

Bij AI-systemen die bedoeld zijn om rechtstreeks met mensen te communiceren, schrijft artikel 50 voor dat betrokken personen ervan op de hoogte worden gebracht dat zij met een AI-systeem communiceren, tenzij dit uit de omstandigheden al duidelijk is. De informatie moet duidelijk, herkenbaar en toegankelijk worden aangeboden.

Welke juridische rol een organisatie precies heeft — bijvoorbeeld aanbieder of gebruiksverantwoordelijke — hangt af van de inrichting van de toepassing.

Praktisch is de hoofdregel eenvoudig:

- maak voor een gebruiker duidelijk wanneer hij of zij met AI te maken heeft.

Dat draagt ook los van de wettelijke verplichtingen bij aan vertrouwen en transparantie.

AI bij werving en personeelsbesluiten

De AI Act plaatst verschillende toepassingen binnen arbeid en personeelsmanagement in Annex III.

Het gaat bijvoorbeeld om AI die bedoeld is voor:

werving of selectie;
analyseren en filteren van sollicitaties;
beoordelen van kandidaten;
beslissingen over arbeidsrelaties;
promotie of beëindiging;
taaktoewijzing op basis van persoonlijk gedrag of kenmerken;
monitoring of beoordeling van prestaties en gedrag.

Dergelijke toepassingen kunnen onder het regime voor hoog-risico-AI vallen. De specifieke regels voor de Annex III-hoogrisicosystemen worden vanaf 2 december 2027 van toepassing.

Dat betekent niet dat AI tot die datum zonder voorwaarden voor personeelsbesluiten kan worden gebruikt. De AVG, arbeidsrecht, discriminatierecht, medezeggenschapsregels en andere bestaande wetgeving blijven gewoon relevant.

Voor ontwikkelbedrijven is terughoudendheid daarom verstandig wanneer AI invloed krijgt op de beoordeling van medewerkers of kandidaten.

AI binnen Werk & Inkomen en publieke voorzieningen

Ook bepaalde toepassingen rond essentiële publieke ondersteuning zijn in Annex III opgenomen.

Daaronder vallen AI-systemen die door of namens publieke autoriteiten worden gebruikt om bijvoorbeeld de aanspraak van een persoon op essentiële publieke ondersteuning te beoordelen of om dergelijke ondersteuning toe te kennen, te verminderen, in te trekken of terug te vorderen.

Dat is relevant voor gemeenten en uitvoeringsorganisaties binnen het bredere domein Werk & Inkomen.

Een AI-systeem dat een medewerker helpt om relevante Participatiewet-artikelen te vinden is iets anders dan een systeem dat bepaalt of een inwoner recht heeft op ondersteuning.

Juist die scheiding tussen kennis ondersteunen en besluiten beïnvloeden is belangrijk.

Emotieherkenning op de werkvloer

De AI Act verbiedt in beginsel het gebruik van AI-systemen die emoties van mensen afleiden in de context van werk en onderwijs. Voor medische of veiligheidsdoeleinden bestaan beperkte uitzonderingen.

Voor ontwikkelbedrijven is dat een relevant voorbeeld van een duidelijke grens.

Technologie die via bijvoorbeeld camerabeelden, biometrische signalen of stemanalyse probeert vast te stellen of een medewerker boos, gestrest of gemotiveerd is, mag dus niet zomaar worden ingezet om werknemers te volgen of beoordelen.

AI en mensen die extra ondersteuning nodig hebben

Ontwikkelbedrijven hebben een bijzondere maatschappelijke opdracht.

Zij ondersteunen mensen die soms extra begeleiding, aanpassing of ontwikkeling nodig hebben om te werken.

AI kan voor deze groep juist kansen bieden.

Denk aan:

teksten vereenvoudigen;
instructies stap voor stap uitleggen;
informatie laten voorlezen;
ondersteuning bij schrijven;
informatie vertalen;
digitale werkvormen;
persoonlijke oefening;
toegankelijker kennis aanbieden.

SBCM, Cedris en NSvP onderzoeken bijvoorbeeld de mogelijkheden van digitale werksoorten binnen sociaal ontwikkelbedrijven. Daarbij wordt onder meer geëxperimenteerd met annotatiewerk: het labelen van digitale informatie waarmee AI-modellen kunnen worden getraind.

Tegelijkertijd vraagt juist deze doelgroep om extra zorgvuldigheid.

AI mag niet leiden tot automatische aannames over iemands:

arbeidsvermogen;
productiviteit;
motivatie;
gedrag;
leerbaarheid;
ontwikkelpotentieel;
geschiktheid voor een functie.

Een mens is meer dan de gegevens die over hem beschikbaar zijn.

Gebruik AI daarom vooral om professionals en medewerkers te ondersteunen, niet om de professionele en menselijke beoordeling te vervangen.

Praktijkvoorbeeld: AI zoeken in Participatiewetkennis

Een concreet voorbeeld bestaat inmiddels binnen de gemeente Almelo.

De gemeente heeft in het landelijke Algoritmeregister een AI-zoekfunctionaliteit opgenomen waarmee medewerkers kunnen zoeken in een kennisbank met wet- en regelgeving en intern beleid rond de Participatiewet.

Een medewerker stelt een vraag, waarna het AI-model relevante informatie uit de kennisbank zoekt en een antwoord genereert met verwijzingen naar de gebruikte documenten.

Belangrijk is de gekozen controle: de medewerker beoordeelt het AI-antwoord en controleert daarnaast de oorspronkelijke documenten. Medewerkers hebben bovendien instructies gekregen geen persoonsgegevens in het AI-taalmodel in te voeren.

Dit voorbeeld laat een belangrijk toepassingsprincipe zien:

-AI zoekt en ondersteunt, de professional controleert en blijft verantwoordelijk.

Ontwikkelbedrijven.nl heeft een eigen AI-chatassistent: de Ontwikkelwijzer

De toepassing is specifiek ontwikkeld voor vragen over sociale-, werk- en ontwikkelbedrijven en is op iedere pagina van Ontwikkelbedrijven.nl rechtsonder beschikbaar via de knop ‘Stel je vraag’.

Bezoekers kunnen in gewone taal vragen stellen over onderwerpen die binnen de kennisbank en beschikbare kennisbronnen van Ontwikkelbedrijven.nl worden behandeld. Denk bijvoorbeeld aan de Participatiewet, sociale werkvoorziening, beschut werk, Banenafspraak, loonkostensubsidie, SROI, sociale infrastructuur en ontwikkelingen binnen de sector.

De Ontwikkelwijzer helpt gebruikers om informatie sneller te vinden en begrijpelijk te maken, zonder dat zij eerst zelf verschillende kennisartikelen en bronnen hoeven te doorzoeken.

De achterliggende kennisbasis wordt bewust opgebouwd en beheerd. Het uitgangspunt is dat AI helpt om betrouwbare kennis toegankelijker te maken, maar de oorspronkelijke bron niet vervangt.

Voor belangrijke juridische, financiële, beleidsmatige of HR-gerelateerde vragen blijft daarom controle van de actuele oorspronkelijke bron noodzakelijk.

De Ontwikkelwijzer is daarmee een praktisch voorbeeld van de manier waarop AI binnen de sector kan worden ingezet:

AI ondersteunt het vinden en begrijpen van kennis, terwijl de gebruiker of professional verantwoordelijk blijft voor de uiteindelijke controle en toepassing.

Probeer de Ontwikkelwijzer – de gratis AI-chatassistent van Ontwikkelbedrijven.nl

De Ontwikkelwijzer is rechtsonder op iedere pagina beschikbaar via ‘Stel je vraag’.

Betrouwbare sectorale kennis beter verbinden

Binnen de sociale infrastructuur bestaat veel specialistische kennis.

Die kennis is alleen verspreid over veel verschillende organisaties en bronnen.

Denk aan:

wet- en regelgeving van de Rijksoverheid;
parlementaire stukken;
gemeentelijke kennis;
VNG;
Divosa;
UWV;
SBCM;
Cedris;
cao-partijen;
onderzoeksbureaus;
kennisinstituten;
afzonderlijke ontwikkelbedrijven.

De uitdaging is daardoor niet altijd dat kennis ontbreekt.

De uitdaging is vaak dat iemand eerst moet weten:

dat de informatie bestaat;
welke organisatie deze heeft gepubliceerd;
waar deze staat;
welke versie actueel is;
hoe verschillende bronnen met elkaar samenhangen.

Daar ligt een interessante rol voor AI.

Niet door informatie van verschillende partijen ongecontroleerd op één hoop te gooien, maar door betrouwbare bronnen gestructureerd toegankelijk te maken.

VNG heeft voor gemeenten inmiddels bijvoorbeeld een uitgebreid AI Governancekader ontwikkeld voor het verantwoord inkopen, ontwikkelen, implementeren en beheren van AI en algoritmen. SBCM onderzoekt tegelijkertijd concrete technologische toepassingen en digitale werkvormen binnen sociaal ontwikkelbedrijven.

Wanneer dergelijke landelijke, publieke en sectorale bronnen goed worden beheerd, kunnen AI-toepassingen professionals helpen sneller de juiste kennis te vinden.

Daarvoor zijn afspraken nodig over:

bronkwaliteit;
eigenaarschap;
actualisatie;
versiebeheer;
herleidbaarheid;
auteursrecht;
menselijke controle.

AI maakt kennismanagement daarmee niet minder belangrijk.

Goede AI maakt goed kennismanagement juist belangrijker.

De rol van Ontwikkelbedrijven.nl

Ontwikkelbedrijven.nl maakt kennis over sociale-, werk- en ontwikkelbedrijven landelijk vindbaar en toegankelijk. Daarbij gaat het niet alleen om het verzamelen van informatie, maar ook om het verbinden en begrijpelijk uitleggen van wetgeving, beleid, onderzoeken, instrumenten en ontwikkelingen die voor de sector relevant zijn.

Ontwikkelbedrijven.nl past AI zelf praktisch toe met de Ontwikkelwijzer, de eigen gratis AI-chatassistent van Ontwikkelbedrijven.nl. Bezoekers kunnen deze op iedere pagina rechtsonder openen en in gewone taal vragen stellen over sociale-, werk- en ontwikkelbedrijven. De toepassing is bedoeld om kennis uit de kennisbank en beschikbare kennisbronnen gemakkelijker vindbaar en begrijpelijk te maken.

Het uitgangspunt is daarbij dat AI de kennisbron niet vervangt. De kwaliteit van een antwoord blijft afhankelijk van de kwaliteit, actualiteit en structuur van de achterliggende informatie. Daarom wordt de kennisbasis van de Ontwikkelwijzer bewust opgebouwd en beheerd.

Ontwikkelbedrijven.nl wil daarnaast bijdragen aan kennisdeling over verantwoord gebruik van AI binnen ontwikkelbedrijven. Dat betekent aandacht voor zowel kansen als voorwaarden: betrouwbare bronnen, privacy, informatiebeveiliging, transparantie, AI-geletterdheid en menselijke controle.

Het platform is onafhankelijk en vertegenwoordigt geen individuele branche-, kennis- of overheidsorganisatie. Waar informatie van bijvoorbeeld overheid, cao-partijen, kennisinstituten of sectororganisaties wordt gebruikt, blijft de oorspronkelijke bron leidend.

De ambitie is daarmee niet om professionele kennis of besluitvorming door AI te vervangen, maar om betrouwbare kennis binnen de sociale infrastructuur beter vindbaar, begrijpelijk en praktisch bruikbaar te maken.

Conclusie

Kunstmatige intelligentie biedt ontwikkelbedrijven concrete mogelijkheden om medewerkers te ondersteunen, specialistische kennis toegankelijker te maken, informatie sneller te verwerken en dienstverlening verder te ontwikkelen.

De grootste waarde ontstaat echter niet door AI zoveel mogelijk taken te laten overnemen. Het gaat erom AI bewust in te zetten op plaatsen waar de technologie professionals en medewerkers daadwerkelijk kan ondersteunen.

Daarbij maakt het veel uit waarvoor AI wordt gebruikt. Een hulpmiddel dat een document samenvat of kennis vindbaar maakt, heeft een ander risicoprofiel dan een systeem dat mensen beoordeelt of invloed heeft op beslissingen over werk, ondersteuning of inkomen.

Verantwoord gebruik vraagt daarom om betrouwbare en actuele bronnen, zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie, duidelijke interne afspraken, AI-geletterde medewerkers en menselijke controle. De Europese AI Act maakt een deel van die verantwoordelijkheid inmiddels ook wettelijk concreet.

Voor ontwikkelbedrijven komt daar een bijzondere verantwoordelijkheid bij. Zij werken met mensen die soms extra ondersteuning nodig hebben. AI kan juist voor deze groep helpen om informatie, leren en werken toegankelijker te maken, maar mag niet leiden tot automatische aannames over iemands mogelijkheden, productiviteit of ontwikkelpotentieel.

AI is daarmee niet alleen een technologievraagstuk. Het is ook een vraagstuk van kennismanagement, governance en professionele verantwoordelijkheid.

De centrale vraag is uiteindelijk niet óf ontwikkelbedrijven AI kunnen gebruiken, maar:

waar voegt AI daadwerkelijk waarde toe, onder welke voorwaarden gebeurt dat verantwoord en hoe zorgen we dat de mens uiteindelijk centraal blijft staan?

Verder lezen

Zoekt u een ontwikkelbedrijf voor samenwerking, uitvoering of SROI-invulling?

Wilt u weten welk ontwikkelbedrijf actief is in uw gemeente, of zoekt u een praktische invulling voor SROI of samenwerking? Bekijk het overzicht per gemeente of vraag vrijblijvend een eerste offerte-indicatie aan.

Bekijk ontwikkelbedrijven per gemeente

Vraag een gratis offerte-indicatie aan

Veel gestelde vragen

Wat is kunstmatige intelligentie?

Kunstmatige intelligentie is een verzamelnaam voor computersystemen die op basis van gegevens onder andere patronen herkennen, voorspellingen doen, informatie verwerken of nieuwe inhoud genereren.

Wat is het verschil tussen AI en generatieve AI?

Generatieve AI is een vorm van AI die nieuwe inhoud kan produceren, zoals tekst, beeld, geluid of computercode. Een AI-chatassistent is een voorbeeld van generatieve AI.

Heeft Ontwikkelbedrijven.nl een AI-chatassistent?

Ja. Ontwikkelbedrijven.nl heeft een eigen gratis AI-chatassistent: de Ontwikkelwijzer. Deze is gericht op vragen over sociale-, werk- en ontwikkelbedrijven en is op iedere pagina van Ontwikkelbedrijven.nl rechtsonder te openen via de knop ‘Stel je vraag’. De Ontwikkelwijzer helpt bezoekers informatie uit de kennisbank en beschikbare kennisbronnen te vinden en te begrijpen.

Mag een ontwikkelbedrijf generatieve AI gebruiken?

Ja, maar de toepassing moet voldoen aan relevante wet- en regelgeving, waaronder afhankelijk van het gebruik de AVG en AI Act. Daarnaast zijn goede afspraken nodig over privacy, vertrouwelijke informatie, broncontrole, beveiliging en menselijke verantwoordelijkheid.

Mag ik persoonsgegevens invoeren in een AI-tool?

Niet zonder meer. Het invoeren van persoonsgegevens kan een verwerking van persoonsgegevens zijn. Een organisatie moet daarom vooraf beoordelen of het gebruik is toegestaan, welke grondslag bestaat, wat met de gegevens gebeurt en welke beveiliging nodig is.

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid betekent dat mensen voldoende kennis en vaardigheden ontwikkelen om AI verantwoord te gebruiken en de kansen, beperkingen en risico’s ervan te begrijpen. Organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken moeten op grond van de AI Act maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid bij betrokken medewerkers te ondersteunen.

Moet iedere medewerker een AI-training volgen?

De AI Act schrijft geen specifieke standaardcursus voor iedere werknemer voor. De benodigde maatregelen moeten aansluiten bij onder andere kennis, ervaring, opleiding, gebruikscontext en de mensen op wie het AI-systeem wordt toegepast. Een organisatie kan bijvoorbeeld werken met gebruiksregels, trainingen, instructies, praktijkoefeningen en periodieke evaluatie.

Wanneer is AI hoog risico?

Dat hangt af van het doel en de toepassing van het systeem. De AI Act noemt onder meer bepaalde toepassingen bij werving, personeelsbesluiten en toegang tot essentiële publieke ondersteuning als categorieën waarin AI-systemen als hoog risico kunnen kwalificeren. Voor de specifieke Annex III-verplichtingen geldt vanaf 2 december 2027 het nieuwe toepassingsmoment.

Mag AI sollicitanten of medewerkers beoordelen?

AI kan bij HR-processen worden gebruikt, maar bepaalde toepassingen rond selectie, beoordeling, taaktoewijzing, promotie en beëindiging van arbeidsrelaties vallen binnen de hoog-risicocategorieën van de AI Act. Daarnaast blijven onder andere arbeidsrecht, AVG en discriminatieregels relevant. Voor beslissingen met gevolgen voor mensen is menselijke beoordeling essentieel.

Mag AI worden gebruikt bij de Participatiewet?

AI kan bijvoorbeeld professionals ondersteunen bij het zoeken naar relevante wetgeving en beleid. Gemeente Almelo gebruikt hiervoor al een AI-zoekfunctie waarbij de medewerker het antwoord en de oorspronkelijke documenten controleert. AI-systemen die invloed hebben op toegang tot essentiële publieke ondersteuning kunnen echter onder de hoog-risicocategorieën van de AI Act vallen.

Mag AI emoties van medewerkers analyseren?

AI-systemen die emoties van mensen proberen af te leiden in de context van werk zijn op grond van de AI Act in beginsel verboden. Voor medische of veiligheidsdoeleinden gelden beperkte uitzonderingen.

Hoe controleer je of een AI-antwoord betrouwbaar is?

Controleer bij belangrijke informatie minimaal welke bron is gebruikt, of die bron actueel is en of het antwoord daadwerkelijk overeenkomt met de oorspronkelijke informatie. Bij juridische, financiële, HR- of beleidsmatige gevolgen blijft professionele controle noodzakelijk.

Wat is de Ontwikkelwijzer?

De Ontwikkelwijzer is de AI-chatassistent van Ontwikkelbedrijven.nl. De toepassing helpt bezoekers om kennis over sociale-, werk- en ontwikkelbedrijven in gewone taal toegankelijk te maken. De achterliggende kennisbasis wordt daarvoor gericht opgebouwd en beheerd.

Neemt AI de verantwoordelijkheid van een professional over?

Nee. AI kan informatie zoeken, structureren, samenvatten of suggesties geven, maar de professional en organisatie blijven verantwoordelijk voor het gebruik van die informatie en voor besluiten die daaruit voortkomen.

Disclaimer:

Ontwikkelbedrijven bepalen zelfstandig hun dienstverlening, tarieven en voorwaarden.
Ontwikkelbedrijven.nl biedt een landelijk overzicht en ondersteunende hulpmiddelen.