Publicatiedatum: 15-07-2026

Toekomstbestendigheidsscan voor gemeenten en ontwikkelbedrijven

Ontwikkelbedrijven staan voor belangrijke keuzes. De Wsw-doelgroep neemt af, beschut werk groeit, de Participatiewet verandert en gemeenten werken aan een toekomstbestendige sociale infrastructuur.

Daarbij komen verschillende vragen samen. Welke maatschappelijke opdracht heeft het ontwikkelbedrijf? Welke doelgroepen moeten worden ondersteund? Hoe is de samenwerking met werkgevers georganiseerd? Is de werkinfrastructuur geschikt voor de toekomst? En sluiten governance, financiering en bedrijfsvoering aan op de gewenste koers?

Om deze vragen systematisch te onderzoeken, publiceert Ontwikkelbedrijven.nl een gratis toekomstbestendigheidsscan voor ontwikkelbedrijven.

Vijftig stellingen en tien dimensies

De Excel-scan bevat vijftig inhoudelijk getoetste stellingen, verdeeld over tien dimensies:

• maatschappelijke opdracht;
• startfoto en doelgroepontwikkeling;
• strategische positionering;
• dienstverlening en klantreis;
• werkinfrastructuur en portfolio;
• werkgeverspartnerschap;
• financiën en businesscase;
• governance en samenwerking;
• organisatorische randvoorwaarden;
• transitie en monitoring.

Gebruikers beoordelen iedere stelling op volwassenheid, belang en bewijskracht. Op basis daarvan ontstaat een profiel dat laat zien welke onderdelen relatief sterk zijn en waar verdere ontwikkeling nodig is.

Meer dan alleen een vragenlijst

De werkmap bevat ook:

• een automatisch dashboard;
• een vergelijking van toekomstscenario’s;
• een financiële quickscan;
• een praktisch actieplan;
• een managementrapportage;
• prompts voor Copilot in Excel.

Met Copilot kan de gebruiker de ingevulde werkmap laten analyseren en een managementsamenvatting of drie verschillende toekomstscenario’s laten uitwerken.

Geen keurmerk, wel een goed gesprek

De toekomstbestendigheidsscan geeft geen officieel oordeel en is geen keurmerk. Een organisatie met een hoge totaalscore is niet automatisch toekomstbestendig. Verschillen tussen dimensies zijn vaak juist het meest betekenisvol.

Een ontwikkelbedrijf kan bijvoorbeeld financieel sterk functioneren, maar tegelijkertijd kwetsbaar zijn op werkgeverspartnerschap, ontwikkeling, governance of doelgroepinformatie. De scan helpt om zulke spanningen zichtbaar te maken.

De uitkomst is daarom vooral bedoeld als basis voor:

• gesprek tussen gemeente en ontwikkelbedrijf;
• bestuurlijke koersvorming;
• scenario-ontwikkeling;
• voorbereiding van een bedrijfs- of transitieplan;
• prioritering van verbeteracties;
• periodieke monitoring.

Gratis beschikbaar

De toekomstbestendigheidsscan is gratis beschikbaar via het dossier Toekomst van ontwikkelbedrijven.

Bekijk  en download de toekomstbestendigheidsscan

De gebruiker wordt geadviseerd om altijd een eigen werkkopie op te slaan en conclusies te toetsen aan lokale gegevens, documenten en besluitvorming.

Actualisatie juli 2026

De voortgangsbrief over sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk van 3 juli 2026 onderstreept de urgentie van de onderwerpen die in de toekomstbestendigheidsscan worden onderzocht.

De minister constateert onder meer dat de uitstroom uit de Wsw sneller verloopt dan eerder werd voorzien, dat veel regio’s de stap moeten maken van visie naar uitvoering en dat financiële vraagstukken niet los kunnen worden gezien van bestuurlijke keuzes, werkgeverssamenwerking en de inrichting van de sociale infrastructuur.

Daarmee wordt het voor gemeenten en ontwikkelbedrijven steeds belangrijker om niet alleen naar afzonderlijke financiële of organisatorische vraagstukken te kijken, maar de toekomstbestendigheid van de organisatie in samenhang te beoordelen.

Lees onze analyse van de nieuwe Kamerbrief sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk.